Phân tích về bài thơ Bài ca ngất ngưởng của Nguyễn Công Trứ

Văn mẫu lớp 11
Phân tích về bài thơ Bài ca ngất ngưởng của Nguyễn Công Trứ
Đánh giá bài viết

Đề bài: Phân tích về bài thơ Bài ca ngất ngưởng của Nguyễn Công Trứ

Bài làm

Như chúng ta đã biết thơ chính là tấm gương phản chiếu tâm hồn và tình cảm của thi sĩ, qua đó chúng ta còn có thể thấy được cốt cách, phong thái của thi nhân. Bài thơ Bài Ca Ngất Ngưởng chính là một bài thơ như thế và qua tác phẩm chúng ta có thể mường tượng ra được chân dung của Nguyễn Công Trứ.

Bài thơ Bài Ca Ngất Ngưởng giống như một bài tự thuật một cách ngắn gọn về cuộc đời, tính cách của nhà thơ. Ngay ở nhan đề bài thơ chúng ta đã thấy được phong cách, con người của nhà thơ. Theo như chúng ta được biết thì “ngất ngưởng” là tư thế không vững vàng, giống như nghiêng ngả, trực ngã xuống. Tuy nhiên khi gắn hai từ này với tiểu sử của Nguyễn Công Trứ thì có thể nói đó là từ để nói về cách sống, thái độ sống của con người. Như thực tế cho thấy thì nhà thơ Nguyễn Công Trứ là một người có lối sống khác người và lối sống ấy khẳng định bản thân bằng tài năng và bản ngã riêng. Mở dầu bài thơ chính là lời khẳng định về quan niệm sống của ông:

“Vũ trụ nội mạc phi phận sự”

Phân tích về bài thơ Bài ca ngất ngưởng của Nguyễn Công Trứ

Phân tích về bài thơ Bài ca ngất ngưởng

‎Tức là mọi việc trong vũ trụ chẳng có việc nào không là phận sự của ta qua đó khẳng định một cách mạnh mẽ về quan niệm làm trai của Nguyễn Công Trứ. Với ông thì ông đã sớm xác định được vị trí của mình, ý thức được khả năng của chính mình. Mặc dù khoe và đề cao tài năng của mình nhưng sang câu tiếp theo nhà thơ đã tự cho thấy công danh không chỉ là vinh mà còn là nợ, là trách nhiệm. Mà Nguyễn Công Trứ tự nguyện đem tài năng của mình vào vòng trói buộc:

“Ông Hi Văn tài bộ đã vào lồng”

Thái độ tự tôn cá nhân độc đáo, qua đó cũng thể hiện cái “ngông” của mình giống như một kiểu thị tài mà nhiều người xưa coi đó là tự cao tự đại. Nhưng vốn bản tính “ngông” nên ông luôn ý thức về vị trí của mình trong trời đất. Khi nhìn lại cuộc đời mình ông không giấu được cảm xúc tự hào, kiêu hãnh với những gì mình đạt được:

Khi thủ khoa, khi Tham tán, Khi Tổng đốc Đông

Gồm thao lược đã nên tay ngất ngưởng

Lúc Bình Tây, cờ đại tướng

Có khi về phủ Doãn Thừa Thiên”

Đỗ đạt làm quan đối với ông chỉ là chuyện thường, nhưng trong bài thơ không chỉ có vậy mà Nguyễn Công Trứ còn hiện lên là người tài năng, kinh bang tế thế. Thực chất, ông kể ra những chức quan mà mình đã từng đảm nhiệm không phải để khoe công trạng mà là để nói lên cốt cách tài tử, phóng túng khác người của mình. Hay ông coi đó gọi là “ngất ngưởng”, khi ấy ta có thể hiểu từ này theo ý nghĩa tích cực là khẳng định bản ngã của mình. Trên quan trường là vậy nhưng khi trở về với cuộc sống đời thường thì ông lại khác và ông cũng không ngần ngại bày tỏ sự khác thường ấy ở đây:

“Kìa núi nọ phau phau mây trắng

Tay kiếm cung mà nên dạng từ bi

Gót tiên theo đủng đỉnh một đôi dì

Bụt cũng nực cười ông ngất ngưởng”

Như chúng ta đã biết Nguyễn Công Trứ là một nhà Nho, văn võ song toàn đồng thời cũng từng là một danh tướng xông pha trận mạc ấy nhưng cuộc sống đời thường lại “nên dạng từ bi”. Ấy vậy trong cái bình thường của cuộc sống thì cách sống của ông lại đầy khác thường đó là đi vãn cảnh chùa nhưng lại “Gót tiên theo đủng đỉnh một đôi dì”. Lên chùa nhưng một ông già lại mang theo những cô gái trẻ, đó quả thực là một hiện tượng “chướng tai gai mắt” nhưng lại giống như ông đang cố tình giễu cợt, để trêu ngươi và thể hiện sự bất cần của nhà thơ. Chẳng vậy mà đến “Bụt” cũng phải bật cười, đây có thể là nụ cười chấp nhận, cũng có thể là nụ cười trước sự chế nhạo của người đời bởi:

“Được mất dương dương người thái thượng

Khen chê phơi phới ngọn đông phong”

Vốn phong cách sống “ngất ngưởng” nay lại thoát ra khỏi chốn quan trường thì Nguyễn Công Trứ coi việc được mất, khen chê chỉ ngư ngọn gió thổi qua, chẳng có gì phải lưu tâm, để ý làm gì. Chính vì thế mà cuộc sống của ông mới thú vị, vui vẻ mà mấy ai trên đời này có được đâu:

“Khi ca, khi tửu, khi cắc, khi tùng

Không Phật, không Tiên, không vướng tục”

Trong xã hội phong kiến đương thời với biết bao nhiêu phép tắc, khuôn mẫu hà khắc cho con người mà nổi lên một phong cách sống “ngông” như Nguyễn Công Trứ quả giống như sự thách thức, “chòng ghẹo” cuộc đời. Mà được như vậy thì phải là người có bản lĩnh. Sự phô bày bản ngã của mình được thể hiện trong ba câu thơ cuối:

“Chẳng Trái, Nhạc cũng vào phường Hàn Phú

Nghĩa vua tôi cho vẹn đạo xơ chung

Trong triều ai ngất ngưởng như ông!”

Câu thơ cuối vang lên như một câu hỏi nhưng cũng đồng thời là một lời khẳng định, giống như tự hào nhưng lại gần như tự giễu mình. Đến đây chúng ta đã có thể khẳng định Nguyễn Công Trứ ngất ngưởng ở chính thái độ, cách sống của ông. Một cách sống không giống ai, một phong cách sống rất riêng.

Mai Du