Phân tích bài thơ Thu Điếu của Nguyễn Khuyến

Văn mẫu lớp 8
Phân tích bài thơ Thu Điếu của Nguyễn Khuyến
Đánh giá bài viết

Đề bài: Phân tích bài thơ Thu Điếu của Nguyễn Khuyến.

Bài làm

Nguyễn Khuyến được mệnh danh là nhà thơ của làng cảnh Việt Nam. Thơ của ông rất bình dị, gần gũi mà Thu Điếu chính là một trong những bài thơ tiêu biểu của ông.

Đến với bài thơ Thu Điếu ta sẽ bắt gặp một bức tranh về mùa thu mang đặc trưng của vùng nông thôn Bắc Bộ. Bức tranh thu ấy được nhà thơ phác họa bằng những nét vẽ ước lệ tượng trưng và nét chấm phá. Đây cũng là một trong những đặc trưng thi pháp quen thuộc trong thơ Nguyễn Khuyến. Bài thơ được viết bằng chữ Nôm và viết theo thể thơ thất ngôn bát cú Đường luật.

Mở đầu bài thơ là hình ảnh “ao thu” quen thuộc:

“Ao thu lạnh lẽo nước trong veo

Một chiếc thuyền câu bé tẻo teo”

Phân tích bài thơ Thu Điếu của Nguyễn Khuyến

Phân tích bài thơ Thu Điếu của Nguyễn Khuyến

Như chúng ta đã biết, ao là một trong những cảnh sắc quen thuộc của làng quê Bắc Bộ. “Ao thu” trực tiếp nói đến không gian ao vào mùa thu và được tác giả miêu tả bằng tính từ “lạnh lẽo”. Sau mùa hè nóng nực thì mùa thu đến đem lại những cơn gió mát mẻ, trong không khí cho người ta cảm giác se se lạnh để rồi thấy được ngay cả mặt nước dường như cũng ngấm cái se lạnh ấy. Không chỉ miêu tả cảm giác về nhiệt độ của ao mà thi sĩ còn tiếp tục miêu tả nó bằng tính từ “trong veo”. Để thấy được mặt nước trong veo tức là mặt ao không gợn sóng mà tĩnh lặng. Qua việc miêu tả cái ao chúng ta có thể thấy được nét đặc sắc riêng khi viết về mùa thu của Nguyễn Khuyến. Cũng viết về mùa thu nhưng Hữu Thỉnh lại đem đến cho độc giả những cảm nhận về mùi hương trước tiên:

“Bỗng nhận ra hương ổi

Phả vào trong gió se

Sương chùng chình qua ngõ

Hình như thu đã về”

Chính sự khác biệt đó nên đã đem lại màu sắc cá nhân riêng biệt cho từng nhà thơ. Giữa không gian tĩnh lặng của ao thu là hình ảnh chiếc thuyền:

Loading...

“Một chiếc thuyền câu bé tẻo teo”

Cả chiếc ao xuất hiện duy  nhất một chiếc thuyền, và chiếc thuyền này xuất hiện với mục đích là thuyền để đi câu. Nguyễn Khuyến miêu tả chiếc thuyền bằng cụm từ “bé tẻo teo” càng khiến cho chiếc thuyền trở nên nhỏ bé hơn. Hai câu thơ đầu cảnh vật đều là tình lặng, nhỏ bé, không gian ảm đạm, mang chút suy tư, trầm lắng. Phải chăng tâm trạng của thi sĩ lúc bấy giờ cũng không vui vẻ hay thậm chí là sầu buồn bởi ta đã từng nghe Nguyễn Du nói rằng “Người buồn cảnh có vui đâu bao giờ”. Tuy nhiên dù tâm trạng nhà thơ có ra sao thì sự sống vẫn phải tiếp diễn:

“Sóng biếc theo làn hơi gợn tí

Lá vàng trước gió khẽ đưa vèo”

Nếu cảnh ở hai câu đầu là sự nhỏ bé tĩnh động thì ở hai câu tiếp đã có sự vận động của cảnh vật đó là “sóng hơi gợn”, “gió khẽ đưa”. Cách miêu tả của tác giả rết gợi hình, gợi cảm. Cảnh vật thì quen thuộc đó là sóng là lá vàng tượng trưng cho mùa thu, cả hai đều có sự chuyển động nhưng lại rất nhẹ nhàng “hơi gợn tí”, “khẽ đưa”. Bằng sự miêu tả ấy ta càng thấy cảnh vật thêm tĩnh lang, đó cũng là một nét đặc sắc trong nghệ thuật “lấy động tả tĩnh” của tác giả.

Ở hai câu thơ tiếp theo tác giạ đã đưa mắt ra xa hơn để bao quát cảnh vật:

“Tầng mây lơ lửng trời xanh ngắt

Ngõ trúc quanh co khách vắng teo”

Bầu trời “xanh ngắt” nghĩa là một màu xanh có chiều sâu, xanh thăm thẳm. Chính màu sắc, chiều sâu ấy càng gợi thêm sự lắng đọng của không gian và cái nhìn xa xăm của nhà thơ. Giữa khoảng không gian rộng lớn ấy nhưng không có lấy một bóng người. Có lẽ mọi người đã ra đồng đi làm hết và xóm làng trở nên vắng lặng, im ắng. Nguyễn Khuyến đã miêu tả không gian ấy bằng một từ rất bình dị nhưng lại có sức gợi tả cao đó chính là “vắng teo”. Khung cảnh thiên nhiên mùa thu của một vùng quê hiện lên với những nét bình dị nhưng lại đáng yêu và đi vào lòng người. Bên cạnh đó điều thú vị còn thấy ở hai câu thơ cuối:

“Tựa gối ôm cần lâu chẳng được

Cá đâu đớp động dưới chân bèo”

Phải đến hai câu cuối thì nhân vật trữ tình hay chính là nhà thơ mới xuất hiện. Ông xuất hiện trong một tâm thế nhàn nhã, hưởng thụ thú vui của cuộc sống dân dã đó chính là câu cá. Người câu cá dường như đang đắm chìm trong cảnh sắc thiên nhiên, thoát ra khỏi cái vòng danh lợi của cuộc đời. Trong sự đắm chìm ấy thì âm thanh “cá đâu đớp động” như khiến nhà thơ giật mình như chợt tỉnh rồi lại như chợt mơ hồ bởi từ “đâu” khi không thể xác định chính xác vị trí, phương hướng.

Qua bài thơ Thu Điếu đã cho ta thấy một tâm hồn gần gũi và sự giao hòa với thiên nhiên của thi sĩ Nguyễn Khuyến. Ông yêu thiên nhiên, yêu quê hương đất nước vì thế những sáng tác của ông đều chan chứa những tình cảm ấy và khẳng định được vị trí của bản thân trong nền thơ ca Việt.

Mai Du