Phân tích bài thơ Tỏ Lòng của Phạm Ngũ Lão

Văn mẫu lớp 10

Đề bài: Phân tích bài thơ Tỏ lòng của Phạm Ngũ Lão.

Bài làm

Trong văn đàn có rất nhiều bài thơ lấy cảm hứng từ chủ nghĩa anh hùng yêu nước, thể hiện khí thế của quân và dân ta trong các cuộc kháng chiến chống giặc ngoại xâm. Bài thơ Tỏ lòng chính là một trong những sáng tác tiêu biểu cho đề tài ấy.

Như chúng ta đã bết, bài thơ Tỏ lòng được một danh tướng đời Trần viết nên, một người văn võ song toàn, Phạm Ngũ Lão. Ông là trợ thủ, là cánh tay đắc lực cho Trận Hưng Đạo làm nên những chiến công lẫy lừng, đánh bại quân xâm lược Mông – Nguyên, tạo nên Hào khí thời đại nhà Trần. Bài thơ được viết theo thể thất ngôn tứ tuyệt ngắn ngọn, súc tích nhưng đã cho mọi người thấy được quan điểm, tư tưởng về người nam nhi đầu đội trời, chân đạp đất:

phan tich bai tho to long cua pham ngu lao - Phân tích bài thơ Tỏ Lòng của Phạm Ngũ Lão

Phân tích bài thơ Tỏ lòng của Phạm Ngũ Lão

“Hoành sóc giang san kháp kỷ thu

Tam quân tì hổ khí thôn ngưu

Nam nhi vị liễu công danh trái

Tu thính nhân gian thuyết Vũ Hầu”

Trước tiên có thể thấy rằng Phạm Ngũ Lão đã sử dụng nhuần nhuyễn thể thất ngôn tứ tuyệt Đường luật và làm nên bài thơ chữ Hán, một tác phẩm nổi tiếng và được lưu truyền rộng rãi vì bài thơ đã bày tỏ được khát vọng mãnh liệt của tuổi trẻ, của đấng nam nhi. Hai câu thơ đầu tác giả đã thể hiện vẻ đẹp hiên ngang của những binh lính nhà Trần:

“Hoành sóc giang san kháp kỷ thu

Tam quân tì hổ khí thôn ngưu”

(Múa giáo non sông trải mấy thu

Ba quân khí mạnh nuốt trôi trâu)

>> Xem thêm:  Giáo án ngữ Văn 10 theo chủ đề

Ngay ở câu thơ đầu tiên ông đã tái hiện cho chúng ta thấy được tư thế hiên ngang, bất khuất của những người lính nhà Trần. Chỉ với ngọn giáo trong tay họ có thể đi bất cứ đâu, đối mặt với bất cứ kẻ thù nào. Tư thế “hoành sóc” cho ta thấy được sự uy nghi, lẫm liệt trong tay cầm giáo để bảo vệ Tổ quốc. Ấy nhưng ở bản dịch thơ lại dịch thành “múa giáo” khiến ý thơ chưa lột tả được hết khí thế và sự hùng mạnh của quân đội nhà Trần. Họ là những người hành hiệp trượng nghĩa, sẵn sàng xả thân để cứu giúp người nghèo, bênh vực kẻ yếu, đối chọi với kẻ thù hùng mạnh như quân Mông – Nguyên. Kẻ thù của chúng ta được coi là một quân đội mạnh, thiện chiến bậc nhất, còn được ví rằng vó ngựa đi đến đâu thì cỏ không thể mọc lên được nhưng lại phải trả giá bằng thất bại thảm hại. Chúng có thể lớn manh và có lợi thế hơn chúng ta về số lượng, vật chất nhưng lại coi thường sức mạnh và ý chí của ta. Những người lính của ta dù hời bình thì vẫn không rời vị trí, vẫn luôn ở tư thế sẵn sàng chiến đấu mặc cho đã trải qua mấy thu. Những người lính trong quân đội nhà Trần không chỉ hiện lên ở tư thế đẹp mà còn đẹp ở khí chất. Được ví với khí chất lấn át cả sao Ngưu trên trời, hay sức mạnh đoàn kết của ba quân có thể nuốt trôi cả một con trâu thì có thể tưởng tượng được sức mạnh ấy to lớn đến nhường nào. Một sức mạnh có thể đánh bại đội quân hùng mạnh.

>> Xem thêm:  Phân tích bài thơ “Điểu Minh Giản”

Ở hai câu cuối tác giả đã thể hiện tâm tư, tình cảm và quan niệm của mình:

“Nam nhi vị liễu công danh trái

Tu thính nhân gian thuyết Vũ Hầu”

(Công danh nam tử còn vương nợ

Luống thẹn tai nghe chuyện Vũ Hầu)

Phạm Ngũ Lão đã nêu lên bổn phận của bậc nam nhi sống trong trời đất. Ông cho rằng làm nam tử mà không có công danh gì thì thẹn lòng với núi sông. Có thể nói đây là quan niệm không chỉ là riêng của Phạm Ngũ Lão mà còn có tất cả những bậc nam nhi có ý chí thời bấy giờ. Xét về tài năng của Phạm Ngũ Lão nhiều người công nhận ông là người văn võ toàn tài, là cánh tay phải đắc lực của Hưng Đạo đại vương, cũng được xem là người có công danh với đất nước. Tuy nhiên đối với ông đó còn chưa đủ, ông vẫn xem công danh là thứ mà ông còn vương nợ và vì nợ chưa trả được nên cảm thấy hổ thẹn khi nghe chuyện về Vũ Hầu. Ông tự thấy mình chưa giúp được gì nhiều cho nhà Trần và khát vọng phụng sự đất nước, lập công danh để sáng với núi sông của Phạm Ngũ Lão.

Có thể thấy hai câu thơ cuối giống như lời tự nói với bản thân mình của Phạm Ngũ Lão. So với những bậc chính nhân quân tử, những người có công với nước thì việc ông làm trợ thủ cho Hưng Đạo Vương được “mấy thu” vẫn còn quá ngắn ngủi và bản thân ông phải cố gắng thêm nhiều hơn nữa. “Luống thẹn tai nghe chuyện Vũ Hầu” giống như một lời thề trung thành với chủ tướng, với đất nước của Phạm Ngũ Lão. Qua đó thể hiện khát vọng của ông là noi gương những người đi trước, noi gương những người có công danh, sự nghiệp, muốn sánh ngang với Vũ Hầu và khát vọng được người đời lưu truyền tiếng tốt đến những thế hệ sau này.

>> Xem thêm:  Đề thi học sinh giỏivăn 10 bài Độc Tiểu Thanh kívà Tình cảnh lẻ loi của ngườichinh phụ

Qua bài thơ Thuật hoài (Tỏ lòng) đã cho ta thấy được một con người tài giỏi nhưng lại có trái tim vô cùng nhạy cảm. Một con người luôn trăn trở việc nước, trăn trở làm sao lập được công danh, xứng danh trời đất, mang hoài bão lớn lao của tuổi trẻ. Bên cạnh đó bài thơ còn đem lại giá trị giáo dục về nhân sinh và lối sống cho thế hệ trẻ ngày nay.

Mai Du