Phân tích bài thơ Đất Nước của Nguyễn Khoa Điềm

Văn mẫu lớp 12

Đề bài: Phân tích bài thơ Đất Nước của Nguyễn Khoa Điềm

Bài làm

Nhắc đến đề tài đất nước thì không thể không nhắc tới đoạn trích Đất Nước của trường ca Mặt đường khát vọng của Nguyễn Khoa Điềm. Đoạn thơ thể hiện cái nhìn, sự cảm nhận về đất nước từ chiều dài lịch sử đến phong tục văn hóa và cuộc sống đời thường và đem lại cho người đọc nhiều xúc cảm.

Đoạn trích Đất Nước được Nguyễn Khoa Điềm thể hiện những tình cảm, những suy nghĩ về đất nước bằng phương thức kể lể, giống như trò chuyện tâm tình trên nhiều bình diện của đất nước. Đầu tiên nhà thơ đã suy tưởng về đất nước theo chiều dài của thời gian, lịch sử:

“Khi ta lớn lên Đất Nước đã có rồi

Đất Nước có trong những cái “ngày xửa ngày xưa” – mẹ thường hay kể.

Đất Nước bắt đầu với miếng trầu bây giờ bà ăn

Đất nước lớn lên khi dân mình biết trồng tre mà đánh giặc”

Phân tích bài thơ Đất Nước của Nguyễn Khoa Điềm

Phân tích bài thơ Đất Nước của Nguyễn Khoa Điềm

Đất nước hình thành và “lớn lên” không chỉ trong ngày một, ngày hai mà trải qua hàng nghìn năm lịch sử. Đất nước trường tồn trong những điều bình dị nhất đó là trong truyện mẹ thường hay kể, trong miếng trầu của bà… Cả hai đều là những điều bình dị trong cuộc sống, ai lớn lên mà chưa từng nghe những câu chuyện mẹ kể, chưa từng thấy người bà móm mém nhai trầu. Trong phong tục cũng như trong cưới xin thì ai cũng biết người Việt ta quan niệm “Miếng trầu là đầu câu chuyện”. Tất cả gợi lên cho người đọc cái nhìn mới về đất nước, hóa ra không hề cao sang, phức tạp mà đất nước có trong từ những điều bình dị nhất.

Xem thêm:  Phân tích bài thơ “Việt Bắc” của Tố Hữu- Văn 12

Bên cạnh đó thì tác giả còn gợi mở hình ảnh đất nước trong các cuộc đấu tranh chống ngoại xâm:

“Khi có giặc người con trai ra trận

Người con gái trở về nuôi cái cùng con

Ngày giặc đến nhà thì đàn bà cũng đánh

Nhiều người đã trở thành anh hùng

Nhiều anh hùng cả anh và em đều nhớ”

Nguyễn Khoa Điềm không nhắc tới những triều đại trong lịch sử, những anh hùng có tên tuổi được người người biết đến, nghe danh. Thi sĩ đã chú ý tới những anh hùng không tên tuổi, vô danh có thể bị lãng quên nhưng họ đã đóng góp biết bao công sức dựng nước và giữ nước. Những anh hùng vô danh ấy không kể gái trai, già trẻ và “Nhiều người đã trở thành anh hùng”, có những người được sử sách lưu danh. Tuy nhiên không phải ai trong số họ cũng đều được biết đến bởi có chiến tranh tức là có hi sinh mất mát:

Loading...

“Nhưng em biết không

Có biết bao người con gái, con trai

Trong bốn nghìn lớp người giống ta lứa tuổi

Họ đã sống và đã chết

Giản dị và bình tâm

Không ai nhớ mặt đặt tên

Nhưng họ đã làm ra Đất Nước”

Như một lời khẳng định nhân dân đã làm ra đất nước, những anh hùng vô danh nhưng lại có công lao to lớn cho dân tộc. Những anh hùng vô danh mặc dù “Không ai nhớ mặt đặt tên” nhưng cũng không thể phủ nhận công lao của họ. Họ không chỉ hi sinh bản thân để giữ gìn độc lập cho đất nước mà còn là người đã sáng tạo nên những giá trị tinh thần và vật chất:

“Đất Nước bắt đầu với miếng trầu bây giờ bà ăn

Đất Nước lớn lên khi dân mình biết trồng tre mà đánh giặc

Tóc mẹ thì bới sau đầu

Cha mẹ thương nhau bằng gừng cay muối mặn

Cái kèo, cái cột thành tên

Hạt gạo phải một nắng hai sương xay, giã, giần, sàng

Đất Nước có từ ngày đó”

Có thể thấy Nguyễn Khoa Điềm có cái nhìn rất toàn diện về đất nước. Đất nước có từ trong những thói quen sinh hoạt, từ những tình cảm mà những người trong gia đình dành cho nhau. Rồi từ những vật dụng cái kèo, cái cột, những công việc để tạo nên hạt gạo trắng thơm ngon. Bên cạnh đó đất nước còn là không gian để sinh tồn và phát triển của cả cộng đồng. Lãnh thổ ấy được hình thành từ thuở sơ khai, được những truyền thuyết ghi dấu về nguồn gốc, tổ tiên. Những truyền thuyết về Lạc Long Quân, Âu Cơ về đồng bào được sinh ra từ bọc trăm trứng. Cũng từ đó tác giả đã khẳng định đất nước là không gian sinh tồn của mọi người trong đó có “anh” và “em”:

Xem thêm:  Phân tích nhân vật Phùng trong Chiếc thuyền ngoài xa

“Đất là nơi anh đến trường

Nước là nơi em tắm

Đất Nước là nơi ta hò hẹn

Đất Nước là nơi em đánh rơi chiếc khăn trong nỗi nhớ thầm.

“Anh” và “em” là đại từ phiếm chỉ có thể là tác giả cũng có thể là các thế hệ đã và đang sinh sống trên nền “đất nước” ấy. Chúng ta có thể dễ dàng thấy được tư tưởng xuyên suốt bài thơ là tư tưởng “Đất Nước của nhân dân”, cũng từ tư tưởng đó đã chi phối và gợi mở hướng suy nghĩ, là nguồn cảm hứng để Nguyễn Khoa Điềm sáng tạo nên những vần thơ hay thể hiện quan niệm về Đất Nước trên nhiều lĩnh vực khác nhau. Tư tưởng ấy được biểu hiện bằng nhiều hình ảnh, chi tiết cụ thể, sống động. Tất cả đều gợi nhớ tới truyền thống của dân tộc, đến những sinh hoạt thường ngày của nhân dân. Hay ở cuối đoạn trích ta còn bắt gặp những địa danh nổi tiếng của Đất Nước ví như: hòn Trống Mái, núi Vọng Phu… Rồi mỗi địa danh trên Tổ quốc đều gắn với những tên gọi nôm na, bình dị: Ông Đốc, Bà Đen, Bà Điểm…

Bài thơ Đất Nước là một tác phẩm chứa đựng tư tưởng sâu sắc của Nguyễn Khoa Điềm đó chính là quan niệm “Đất Nước của nhân dân”. Ông đã phản ánh hiện thực và thi vị hóa hiện thực để cho chúng ta có cái nhìn tổng quan về hình tượng Đất Nước.

Xem thêm:  Trách nhiệm của người làm trai qua Chí làm trai-Nguyễn Công Trứ

Mai Du

Ứng dụng VĂN MẪU TỔNG HỢP trên điện thoại với hơn 30k bài văn mẫu hay nhất, giải bài tập SGK, soạn văn đầy đủ chi tiết. Hãy tải App ngay để chúng tôi phục vụ bạn tốt hơn nhé!

Nếu thấy bài viết hay, hãy động viên và chia sẻ ban biên tập! Các bình luận không phù hợp sẽ bị cấm bình luận vĩnh viễn.

Loading...